downloadJapie Marais    japiem@intekom.co.za

Inleiding

In hierdie dae het ons baie op die Psalms gekonsentreer. Die rede daarvoor is dat die Psalms baie spesiale gesprekke tussen individue en God is. Dan is dit ook gesprekke wat baie hoop vir mense gee. In kort kan ons sê dat ‘n Psalm die volgende is :

Baie
Intieme
Diskussie
Tussen God en ‘n mens is wat vir die mens hoop gee en waardeer God geloof en geprys word.

Nou is die vraag wat ons vandag wil antwoord die volgende is : God het vir ons 150 Psalms gegee om ons mee te bemoedig, maar is daar moderne liedjies of boeke of gedigte wat dieselfde doel kan dien. Met ander woorde kan ons bemoedig word deur ander liedjies en boeke ek gedigte as die wat in die Bybel is. Met ander woorde : Is daar iets soos moderne Psalms? Om die vraag te beantwoord gaan ons eers kyk na die kenmerke van ‘n Psalm deur na Psalm 146 te kyk. Dan gaan ons daardie beginsels op ‘n moderne liedjie toepas en dan na onsself kyk.

9.2 Psalm 146

Psalm 146 is ‘n absolute volmaakte Psalm. Meer volmaak is daar nie. Hoekom sê ek so?

• Allereers omdat as jy na die Psalm in die oorspronklike taal kyk dan is die hele Psalm geskryf in ‘n metrum van 3 by 3. Vir die van u wat dalk matriek Afrikaans nie kan onthou nie dit beteken dat die hele Psalm geskryf is in sinne van drie woorde. Elke sinnetjie het net 3 woorde. En dan is hulle nog in dieselfde formaat geskryf.
• Tweedens kan ons sê dat dit ‘n volmaakte Psalm is, omdat in hierdie Psalm word na die hele geskiedenis van Israel verwys. Van die skepping tot by Jakob, tot met die Babiloniese ballingskap en tot daarna.
• Derdens is die woorde en die simbole wat in die Psalm gebruik word, absoluut omvattend van al die verbondsterme in die Ou Testament.
• Maar laastens en dit is waarin ons vandag belangstel is dat die vorm van die Psalm vir ons die ideale vorm gee van hoe ‘n Psalm moet lyk. Jy kan amper sê dat Psalm 146 ‘n bloudruk is van alle Psalms wat voor hom en na hom geskryf is. En dit is nie net van akademiese belang nie. As ons vandag klaar is met die preek, sal u verstaan dat dit vir u van groot geestelike waarde is om dit te weet.

Ongeag van die feit dat Psalm 146 vir jare deur die Jode as ‘n oggendgebed gebruik is of van wee die feit dat baie kerke Psalm 146 as ‘n loflied gebruik, is die wese van Psalm 146 soos enige ander Psalm dat dit ‘n intieme gesprek met God is. U kan al die Psalms deurgaan – hulle is almal so geskryf dat ek of ons die voornaamwoord is. Met ander woorde daar is nie neutrale Psalms nie. Almal is persoonlik en almal is intiem. En hierdie ek of hierdie ons is altyd in gesprek met God en ander mense. Maar dit is nie sommer net ‘n gseprek nie. Hy praat nie oor koeitjies en kalfies nie. Nee hierdie intiem gesprek het ook weer ‘n vorm en daardie vorm van hierdie gesprek het veral drie kenmerke. Of anders gestel, kan ons se dat hierdie gesprek uit drie dele uit bestaan. Die volgorde kan verskil, maar al drie is altyd eksplisiet of implisiet daar.

I. Lofprysing

Elke Psalm in die Bybel bevat ‘n lofprysing. Daardie lofprysing kan uit verskillende woorde bestaan, maar die mees bekende is die woorde wat ons in Psalm 146 : 1 en vers 10 kry. Prys die Here! Of soos daar staan in hebreeus : hallelujah. In die woord Hallelujah word die verkorte naam van God Jah gebruik uit respek vir die naam van die Here. Luister ‘n bietjie weer na daardie eerste twee verse van die Psalm: “Prys die Here! Ek wil die Here prys. Ek wil die Here prys so lank ek lewe, ek wil die lof van my God besing so lank ek daar is. “ Hierdie digter was so oorweldig deur die goedheid van die Here dat hy nie anders kon as om die Here te prys nie. En hy wil hom nie net alleen prys nie. Hy moedig ander ook aan om dit te doen. En nie net in sekere tye as dit goed gaan nie. Te alle tye. Dis hoekom hy se : so lank ek daar is.

Elke Bybelse Psalm het ‘n lofprysing gedeelte. En daarom moet ons as gelowiges se lewe ook deur een groot lofprysing gekenmerk word. Ons moet kan leer om die Here te loof en te prys as dit goed gaan en as dit sleg gaan. As ons arm is en as ons ryk is. As ons siek is en as ons gesond is. As ons soekende is en as ons gevind het. Ons kan tog nie anders as om die Here te loof as ons in sy teenwoordigheid verskyn nie. In Openbaring 4:8 sien ons dat die vier lewende wesens die Here dag en nag geloof en geprys het sonder om op te hou.

Lofprysing moet nie net die eerste en die laaste woorde van die Psalm wees nie, maar ook van ons hele lewe. En ons moet dit oefen. Dit kom nie outomaties nie. Daarom sing ons lofliedere en daarom lees ons uit die Psalms en doen lofgebede.

Elke Psalm hetsy dit ‘n klaaglied, ‘n smeekgebed, ‘n skeppingspsalm of ‘n Lofpsalm is, het ‘n lofprysing.

II. Erkenning van die kragteloosheid van die mens

In die tweede plek sien ons ‘n tweede kenmerk van ‘n psalm in die gedeelte. Dit is naamlik die erkenning van die kragteloosheid van die mens. U kan die woord kragteloos met baie ander vervang – sterflikheid, feilbaarheid, sondigheid, onbetroubaar en vele ander. En dan word hier natuurlik na die natuurlike wese van die mens verwys. Dit het niks te doen met ‘n swak selfbeeld nie.

As hierdie skrywer die kragteloosheid van die mens erken dan is dit gebore uit enersyds ‘n erkenning van die almag van God en andersyds uit die feilbaarheid van die menslike regeerders. En hy draai nie doekies om nie. Luister weer wat sê hy : “Moenie op magtiges vertrou nie, nie op ‘n mens nie; hy kan jou nie red nie. Sy asem verlaat hom, hy word weer grond en sy planne is daarmee heen. “ Die kragteloosheid van die mens is dus daarop gegrond dat hy niemand kan red nie en dat hy sterflik is.

Dit is die tweede kenmerk van enige Psalm en dit is dat dit die kragteloosheid van die mens erken. So word al die vra vir artikels in die Huisgenoot en al die selfhelpboeke uitgesluit. Op die einde van die dag beteken hulle niks nie. Hulle is deur sterflike mense geskryf en hulle kan jou nie red nie.

III. Erkenning van die krag van God

In die derde plek sien ons dan ook die derde kenmerk van ‘n Psalm in Psalm 146. En dit is naamlik dat dit ‘n erkenning van die krag van God is. Hy is die Een met die krag. Hy is die Een wat vir ons kan krag gee. Hy is die Een by wie ons moet krag put. Hy is selfs die Een wat die krag gehad het om die hemel en aarde te maak. Luister weer na verse 6-9 waar die digter vir ons die krag van God beskryf : “Die Here het die hemel en die aarde gemaak, die see en alles daarin. Hy bly vir altyd getrou. Hy laat reg geskied aan verdruktes en gee brood aan dié wat honger ly. Die Here bevry die gevangenes. die Here laat blindes sien, Hy ondersteun dié wat bedruk is. Die Here het die regverdiges lief. Hy beskerm vreemdelinge en help weeskinders en weduwees, maar Hy versper die pad vir die goddeloses. “ Die woord Here word nie minder as 5 keer in hierdie paar verse gebruik nie. En dit is alreeds vir ons ‘n aanduiding van die krag van God. Maar die digter gebruik alle beelde om die krag van God vir ons te beklemtoon.

• Hy is die Een wat alles gemaak het. Ook die see, want die Jode het geglo dat die Bose in die see wegkruip.
• Hy is die Een wat omsien na al die behoeftes van die mense wat deur die samelewing uitgestoot is en dit sluit in die verdruktes, die hongeres, die gevangenes, die blindes, die bedruktes, die vreemdelinge, die weduwees, die weeskinders. Daar is nie een mens wat alleen voel of uitgesluit is wat deur God in sy krag gered wil word nie. Al wat hy moet doen is wat in vers 5 staan en dit is om sy hoop op God te sit.

‘n Psalm sal altyd erkenning gee aan die krag van God.

9.3 Leonard Cohen se hallelujah

En waar ons nou gesien het wat die ware kenmerke van ‘n Psalm is, bring dit ons terug by ons aanvanklike vraag: Is die Psalmboek afgesluit of is daar nog liedere, boeke of gedigte wat geskryf is wat nie in die Psalmboek is nie en waaruit ons tog geestelike krag kan put. Of is dit sonde om krag te put uit ‘n liedjie of ‘n boek of ‘n koringaartjie.

Ek kan baie voorbeelde vir u noem van moderne kuns wat as moderne Psalms sou kon deurgaan, maar ek wil vandag vir u ‘n liedjie speel wat vir baie van u bekend sal wees en dan moet ons die vraag afvra of hy as ‘n moderne Psalm kan deurgaan. Met ander woorde : Kan ons daaruit krag vind sonder om skuldig te voel. Die liedjie se naam is Hallelujah van Leonard Cohen wat in 1983 verskyn het. En terwyl hy speel moet u vir u uself afvra of hy aan die vereistes van ‘n Psalm voldoen. En dan wil ek hê ons moet die kunstenaar los van die kuns maak, want God kan enige iemand gebruik tot Sy Eer.

Speel Hallelujah (lirieke volg na die preek)

Leonard Cohen het in ‘n onderhoud met die BBC in 1984 gesê dat hy 4 jaar gevat het om die liedjie klaar te skryf. Hy het oorspronklik 80 verse gehad en een aand in ‘n hotel het hy sy kop teen die vloer gestamp van moedeloosheid, maar hy he toe net op 5 verse uit twee hele notaboeke besluit. Die vraag is: Kan hierdie liedjie deurgaan as ‘n moderne Psalm. Met ander woorde kan ‘n Christen daarna luister en krag daaruit put. Kom ons doen die drie-punt toets van die drie kenmerke van ‘n Psalm op die liedjie.

Is daar sprake van lofprysing in die liedjie? Antwoord is ja. Meer as 70 keer word die woord Hallelujah in die gedeelte herhaal. Ek kan my indink dat hy as kind in ‘n Joodse huis baie hierdie Psalm gehoor het as deel van hulle oggendgebede. En in ‘n onderhoud oor die liedjie het hy gesê dat hy gepoog het om op ‘n sekulêre manier lof aan God te bring.

Tweede toets: Word daar melding gemaak van die kragteloosheid van die mens? Antwoord is weer ja. Die hele liedjie gaan juis daaroor dat hy verlief was op ‘n vrou en dat sy op die einde niks met hom te doen wou hê nie. Luister weer na wat hy in die laaste vers sing :

I did my best, it wasn’t much
I couldn’t feel, so I tried to touch
I’ve told the truth, I didn’t come to fool you
And even though it all went wrong

In die aangesig van die mensdom en die vrou van sy lewe was hy absoluut kragteloos en kon niks daaraan doen nie en hy was nie skaam om dit te erken nie.

Derde en moeilikste toets: Is daar sprake van die grootheid van God in die liedjie? Antwoord is ook ja. Luister na die laaste twee reels van die laaste vers:

I’ll stand before the Lord of Song
With nothing on my tongue but Hallelujah

Net net erken hy weer sy magteloosheid en loof die Here nie, maar hy erken ook die krag van die Here deur dieselfde woord te gebruik vir God as wat in Psalm 146 gebruik word om die krag van die Here aan te dui: Lord. Of Here in Afrikaans.

Hallelujah kan dus deurgaan as ‘n moderne Psalm en ons kan daaruit krag put. So is daar talle ander liedjies en boeke waaruit u kan krag put. Liedjies en boeke wat jou siel aanspreek omdat hulle intieme gesprekke is waarmee jy kan assosieer.

9.4 Ons moderne mense

En dit bring my in die laaste plek by ons as moderne mens. Kan ek ‘n psalm skryf en daaruit krag put. Of moet ek net die Bybel gebruik. Die antwoord is weer ja en ek wil vir u vertel hoe. Dit is nie deur Psalms te lees of liedjies te luister nie. Dit kan en moet u ook doen, maar daar is ‘n ander manier.

U kan vir uself ‘n notaboek kry. En soos hierdie een wat ek hier het. En dan skryf u in hom. Maak elke psalm ‘n aparte bladsy. Begin altyd deur die Here te loof. U kan byvoorbeeld net die woord Hallelujah skryf. En dan kan u daarna enige iets skryf. U kan vir die Here van ‘n wonderlike ervaring wat u vandag gehad het. Of u kan u mees intieme begeertes aan Hom bekend maak. Maar as u dit doen, dan moet u doen wat Cohen en die psalmdigter gedoen het. U moet ‘n paar lyntjies ooplos en dan afsluit met ‘n lofprysing. En as die Here u op ‘n later stadium verhoor het, dan skryf u dit op daardie paar lyntjies met die datum en loof hom.

Weet u hoeveel troos en bemoediging u uit so ‘n boek gaan put na ‘n jaar as u dit weer lees. Oneindig.

9.5 Slot

Intieme gesprekke met God het nie opgehou nie. Daarom kan ons nie alleen uit die Psalmboek nie, maar ook uit moderne liedjies en boeke en selfs ons eie dagboek krag put. En die Here nooi u uit om so iets te hou. Is dit nie Jesus wat gesê het: Kom nou my toe almal wat vermoei en belas is en ek sal julle rus gee. En die wonderlike van alles is dat die Here ons so lief het dat Hy vir ons duisende nuwe Psalms gee waaruit ons troos kan put. Meer nog – selfs die berge roep sy lof uit. Hallelujah.

Amen.

Lirieke van die liedjie Hallelujah.
Hallelujah – Leonard Cohen – Various positions (1984)

Now I’ve heard there was a secret chord
That David played, and it pleased the Lord
But you don’t really care for music, do you?
It goes like this
The fourth, the fifth
The minor fall, the major lift
The baffled king composing Hallelujah

Hallelujah
Hallelujah
Hallelujah
Hallelujah

Your faith was strong but you needed proof
You saw her bathing on the roof
Her beauty and the moonlight overthrew you
She tied you to a kitchen chair
She broke your throne, and she cut your hair
And from your lips she drew the Hallelujah

Hallelujah, Hallelujah
Hallelujah, Hallelujah
You say I took the name in vain
I don’t even know the name
But if I did, well really, what’s it to you?
There’s a blaze of light
In every word
It doesn’t matter which you heard
The holy or the broken Hallelujah

Hallelujah, Hallelujah
Hallelujah, Hallelujah

I did my best, it wasn’t much
I couldn’t feel, so I tried to touch
I’ve told the truth, I didn’t come to fool you
And even though it all went wrong
I’ll stand before the Lord of Song
With nothing on my tongue but Hallelujah

Hallelujah, Hallelujah
Hallelujah, Hallelujah
Hallelujah, Hallelujah
Hallelujah, Hallelujah
Hallelujah, Hallelujah
Hallelujah, Hallelujah
Hallelujah, Hallelujah
Hallelujah, Hallelujah
Hallelujah